เมื่อวันที่ 6 เมษายน 2569 ที่ผ่านมา ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พลภัทร เหมวรณ อาจารย์ประจำภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัย “ระบบรายงานจุดความร้อนจากข้อมูลดาวเทียมร่วมกับการติดตามตำแหน่งของทีมไฟป่าในภาคสนามเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการควบคุมไฟป่าด้วยแพลตฟอร์ม Fireman” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ได้นำเสนอผลการดำเนินงานต่อที่ประชุมศูนย์อำนวยการและบัญชาการเหตุการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละออง จังหวัดเชียงใหม่

การนำเสนอครั้งนี้สะท้อนความก้าวหน้าของการพัฒนา “Fireman” แพลตฟอร์มต้นแบบที่ออกแบบมาเพื่อสนับสนุนการทำงานร่วมกันระหว่างศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ (War Room) ในระดับจังหวัด อำเภอ และตำบล กับทีมปฏิบัติงานควบคุมไฟป่าในภาคสนาม โดยมีการทดลองใช้งานแล้วในพื้นที่นำร่อง 8 อำเภอโซนใต้ของจังหวัดเชียงใหม่

แพลตฟอร์ม Fireman ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก ได้แก่
• Mobile Application: FiremanLocation สำหรับทีมปฏิบัติงานภาคสนาม ใช้รายงานตำแหน่งและสถานการณ์จริง
• Web Application: FiremanLocation.com สำหรับศูนย์บัญชาการ ใช้ติดตาม วิเคราะห์ และสั่งการแบบเรียลไทม์

จุดเด่นของระบบคือการเชื่อมโยงข้อมูล “จุดความร้อน” จากดาวเทียมระบบ VIIRS ทั้ง 3 ดวง ได้แก่ S-NPP, NOAA-20 และ NOAA-21 เข้ากับข้อมูลภาคสนาม ทำให้ศูนย์บัญชาการสามารถมองเห็นภาพรวมสถานการณ์ไฟป่า คาดการณ์การลุกลาม และติดตามตำแหน่งทีมปฏิบัติงานได้อย่างแม่นยำ พร้อมทั้งสื่อสารสั่งการกลับไปยังหน้างานได้อย่างต่อเนื่อง

หัวใจสำคัญของการควบคุมไฟป่าคือ “การเข้าถึงให้เร็วที่สุด” เนื่องจากไฟป่าที่สามารถควบคุมได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะใช้ทรัพยากรน้อยและมีความเสี่ยงต่ำกว่าอย่างมาก งานวิจัยชี้ให้เห็นว่า หากปล่อยให้ไฟลุกลามข้ามวัน พื้นที่เผาไหม้จะขยายวงกว้างจนเกินศักยภาพของชุมชน และต้องอาศัยทรัพยากรจากภายนอกเพิ่มขึ้น ทั้งยังเพิ่มความเสี่ยงต่อชีวิตของผู้ปฏิบัติงาน

นอกจากนี้ การเข้าควบคุมไฟได้อย่างรวดเร็ว ยังช่วยจำกัดพื้นที่เผาไหม้ ส่งผลให้ปริมาณควันและฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งเป็นประโยชน์โดยตรงต่อสุขภาพของประชาชน และคุณภาพอากาศในพื้นที่ภาคเหนือโดยรวม

โครงการนี้จึงเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการนำองค์ความรู้ทางวิชาการและเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้กับสถานการณ์จริง เพื่อสนับสนุนการทำงานของหน่วยงานในพื้นที่ และเสริมศักยภาพการจัดการไฟป่าอย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น