มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) โดยคณะทำงานด้านวิชาการเพื่อสนับสนุนการแก้ไขปัญหาหมอกควันภาคเหนือ นำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาพัฒนา 3 นวัตกรรมข้อมูลอัจฉริยะ เพื่อสนับสนุนการเฝ้าระวัง วิเคราะห์ และจัดการปัญหามลพิษทางอากาศและฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือ ประกอบด้วย Air 1 by CMU ระบบตรวจวัดคุณภาพอากาศแบบเรียลไทม์ Smart Dashboard War Room ระบบเชื่อมโยงข้อมูลเพื่อสนับสนุนการจัดการปัญหาระดับพื้นที่ และ Hazefree-Portal แพลตฟอร์มบูรณาการข้อมูลเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจ ช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถนำข้อมูลไปใช้ประกอบการวางแผนและรับมือสถานการณ์ได้อย่างเป็นระบบ

Air 1 by CMU ดำเนินการโดย รองศาสตราจารย์ ดร.สมพร จันทระ และอาจารย์ ดร.ณัตติพร ยะบึง จากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นนวัตกรรมสำหรับเฝ้าระวังคุณภาพอากาศด้วยเครื่องมือตรวจวัดมลพิษทางอากาศมาตรฐานที่ได้รับการรับรองจากสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมแห่งสหรัฐอเมริกา (US EPA) สามารถตรวจวัดมลพิษได้อย่างต่อเนื่อง ทั้งฝุ่น PM2.5 และก๊าซมลพิษสำคัญ ได้แก่ คาร์บอนมอนอกไซด์ ไนโตรเจนไดออกไซด์ โอโซน และซัลเฟอร์ไดออกไซด์ พร้อมข้อมูลสภาพอากาศที่เกี่ยวข้อง โดยระบบประมวลผลและแสดงข้อมูลผ่าน Dashboard เพื่อให้ติดตามสถานการณ์ปัจจุบัน แนวโน้มคุณภาพอากาศ และดัชนีคุณภาพอากาศ (AQI) ได้สะดวก ข้อมูลที่ได้ยังเป็นฐานสำหรับการศึกษาสาเหตุ ประเมินสถานการณ์ และพัฒนามาตรการรับมือมลพิษทางอากาศในพื้นที่ภาคเหนือ

Smart Dashboard War Room ดำเนินการโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ว่าน วิริยา จากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มุ่งรวบรวมข้อมูลที่จำเป็นต่อการจัดการปัญหาหมอกควันไว้ในระบบเดียว ทั้งข้อมูลคุณภาพอากาศ จุดความร้อน ข้อมูลดาวเทียม สภาพลม และข้อมูลเฝ้าระวังจากภาคประชาชน เพื่อสนับสนุนการทำงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเครือข่ายในพื้นที่ ระบบมีฟังก์ชันเชื่อมโยงจุดเกิดเหตุกับทรัพยากรและหน่วยปฏิบัติการ รวมถึงแสดงข้อมูลคาดการณ์ฝุ่นและแผนที่ความเสี่ยง ช่วยประกอบการวางแผนแจ้งเตือนและจัดสรรทรัพยากรให้เหมาะสมกับสถานการณ์ ปัจจุบันมีการนำระบบไปใช้จริงกับหน่วยงานภาครัฐ เช่น สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 (เชียงใหม่) สังกัดกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

Hazefree-Portal (www.hazefree.com) พัฒนาโดย รองศาสตราจารย์ ดร.รัฐสิทธิ์ สุขะหุต จากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นแพลตฟอร์มสนับสนุนการตัดสินใจด้าน PM2.5 ที่ช่วยแก้ปัญหาข้อมูลกระจัดกระจาย การจัดทำรายงานที่ใช้เวลานาน ข้อมูลจากหลายแหล่งที่ไม่สอดคล้องกัน และข้อจำกัดในการมองภาพรวมของสถานการณ์ โดยเริ่มจากการบูรณาการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) ในระยะแรก ก่อนต่อยอดสู่ Hazefree Dashboard และ Geo Map ในระยะที่สอง ผ่านความร่วมมือกับหน่วยงานสำคัญ ได้แก่ สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (องค์การมหาชน) หรือ BDI ซึ่งสนับสนุนการเชื่อมโยงและจัดการข้อมูลผ่านแพลตฟอร์ม EnviLink (www.envilink.go.th) กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ในการพัฒนาแผนที่ความเสี่ยงมลพิษทางอากาศ และสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ในการสนับสนุนข้อมูลพื้นที่เผาไหม้และอัตราการระบายอากาศ

การบูรณาการข้อมูลจากหลายหน่วยงานช่วยให้ผู้ใช้งานเข้าถึงข้อมูลที่หลากหลายและตรวจสอบย้อนกลับได้ ลดภาระการทำงานซ้ำซ้อน และมองเห็นความเชื่อมโยงของสถานการณ์ผ่านแผนที่เชิงโต้ตอบ ปัจจุบัน Hazefree-Portal อยู่ระหว่างการต่อยอดสู่ T-PIE โดยใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์แบบผสมผสาน (Hybrid AI) และแบบจำลองดิจิทัลเสมือนจริง (Digital Twin) เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง การคาดการณ์แนวโน้มฝุ่น และการวางแผนรับมือเชิงรุก

ทั้ง 3 นวัตกรรมสะท้อนการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และข้อมูลมาประยุกต์ใช้กับปัญหามลพิษทางอากาศ ตั้งแต่การตรวจวัดคุณภาพอากาศ การเชื่อมโยงข้อมูลเพื่อบริหารจัดการระดับพื้นที่ ไปจนถึงการบูรณาการข้อมูลเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจ โดยมุ่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีข้อมูลประกอบการทำงานที่เป็นระบบและนำไปใช้รับมือสถานการณ์หมอกควันและ PM2.5 ในภาคเหนือได้อย่างเหมาะสม