ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้ดำเนินโครงการ “คืนลมหายใจที่ไร้ฝุ่น” ระหว่างเดือนมกราคม – กุมภาพันธ์ 2569 โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างสุขภาวะที่ดีให้กับประชาชน และลดผลกระทบด้านสุขภาพจากปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญในพื้นที่ภาคเหนือ โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กและกลุ่มเปราะบาง
การดำเนินโครงการดังกล่าวสอดคล้องกับแผนพัฒนามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ฉบับที่ 13 ด้านการรับใช้สังคม (Social Contribution) โดยมุ่งเน้นการทำงานร่วมกับ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานภาคเอกชน และชุมชนในพื้นที่ เพื่อร่วมกันพัฒนาห้องปลอดฝุ่น และสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับการป้องกันผลกระทบจากฝุ่น PM2.5

1. ประเด็นการมีส่วนร่วม
          โครงการฯ ได้ร่วมมือกับองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในจังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน และลำพูน ในการวางแผนและกำหนดพื้นที่ดำเนินโครงการ โดยร่วมกับ อปท. สำรวจจำนวนศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก รวมถึงประเมินขนาดพื้นที่ใช้งาน เพื่อใช้ในการคำนวณจำนวนเครื่องฟอกอากาศและเครื่องเติมอากาศที่เหมาะสมในแต่ละพื้นที่ สำหรับการจัดทำห้องปลอดฝุ่นในศูนย์เด็กเล็ก
นอกจากนี้ โครงการฯ ยังได้ส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับการป้องกันตนเองจากฝุ่นละออง PM2.5 พร้อมทั้งจัดให้มีการฝึกปฏิบัติการประกอบ “กล่องอากาศดี” เพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถนำความรู้ไปใช้ในการประกอบกล่องอากาศดีจากอุปกรณ์ที่ได้รับการสนับสนุนจากโครงการฯ และนำไปใช้งานจริงในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก

2. สรุปข้อมูลของผู้มีส่วนร่วม
          องค์การบริหารส่วนท้องถิ่นในจังหวัด(อปท.) ได้กำหนดศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ให้ร่วมโครงการในปี 2569 จำนวน 252 ศูนย์ เป็นศูนย์ในจังหวดเชียงใหม่ จำนวน 176 ศูนย์ จังหวัดเชียงราย 38 ศูนย์ จังหวัดแม่ฮ่องสอน 23 ศูนย์ และจังหวัดลำพูน 15 ศูนย์

3. ผลการมีส่วนร่วม
          จากการกำหนดพื้นที่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ที่ร่วมโครงการในปี 2569 สถาบันฯ ได้จัดทำแผนการดำเนินกิจกรรมของโครงการ และระยะเวลาในการจัดกิจกรรมสำหรับศูนย์พัฒนาเด็กเล็กแต่ละจังหวัด

* จังหวัดเชียงราย: จำนวน 38 ศูนย์ จำนวนห้องปลอดฝุ่น 374 ห้อง ประกอบด้วยเครื่องเติมอากาศจำนวน 118 เครื่อง และเครื่องฟอกอากาศจำนวน 37 เครื่อง

* จังหวัดเชียงใหม่: จำนวน 176 ศูนย์ จำนวนห้องปลอดฝุ่น 360 ห้อง ประกอบด้วยเครื่องเติมอากาศจำนวน 398 เครื่อง และเครื่องฟอกอากาศจำนวน 237 เครื่อง

* จังหวัดแม่ฮ่องสอน: จำนวน 23 ศูนย์ จำนวนห้องปลอดฝุ่น 40 ห้อง ประกอบด้วยเครื่องเติมอากาศจำนวน 46 เครื่อง และเครื่องฟอกอากาศจำนวน 36 เครื่อง

* จังหวัดลำพูน: จำนวน 15 ศูนย์ จำนวนห้องปลอดฝุ่น 47 ห้อง ประกอบด้วยเครื่องเติมอากาศจำนวน 49 เครื่อง และเครื่องฟอกอากาศจำนวน 29 เครื่อง

4. การนำผลจากการมีส่วนร่วมไปปรับปรุงพัฒนาการดำเนินงานของส่วนงาน

          จากการรับฟังความคิดเห็นของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กที่เข้าร่วมกิจกรรม พบว่าผู้เข้าร่วมกิจกรรม ต้องการให้เพิ่มภาคปฏิบัติให้มากขึ้น ต้องการการสนับสนุนสื่อการเรียนรู้ และอุปกรณ์การทำเครื่องเติมและเครื่องฟอกอากาศอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสถาบันฯ ได้นำข้อเสนอแนะดังกล่าวมาปรับปรุงการดำเนินงาน ดังนี้
• จัดทำคู่มือการประกอบ “กล่องอากาศดี รุ่นที่ 4” ในรูปแบบอินโฟกราฟิกและคลิปวิดีโอ เพื่อให้ง่ายต่อการเรียนรู้และสามารถนำไปใช้งานได้ด้วยตนเอง
• เพิ่มระยะเวลาในการฝึกปฏิบัติให้ผู้เข้าร่วมได้ลงมือปฏิบัติจริงมากยิ่งขึ้นพัฒนาสื่อการเรียนรู้เพิ่มเติม เช่น คลิปวิดีโอการประกอบเครื่องฟอกอากาศรูปแบบต่าง ๆ
• สนับสนุนอุปกรณ์พื้นฐานสำหรับการจัดทำ “กล่องอากาศดี” อย่างต่อเนื่อง
• พัฒนาระบบพี่เลี้ยง โดยให้ครูที่มีประสบการณ์เป็นผู้ให้คำแนะนำแก่ครูใหม่ที่เข้าร่วมโครงการ

          การปรับปรุงและพัฒนาอย่างต่อเนื่องดังกล่าว จะช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งให้โครงการสามารถดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และนำไปสู่การลดผลกระทบจากมลพิษทางอากาศอย่างยั่งยืนในพื้นที่ภาคเหนือต่อไป