มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ขับเคลื่อนโครงการ “SMART BEE SDGs” พัฒนาความมั่นคงทางอาหารและคุณภาพชีวิตผู้เลี้ยงผึ้งใน 6 ประเทศลุ่มน้ำโขง สร้างผลลัพธ์เชิงเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ ผ่านการคัดเลือกเข้าสู่รอบสุดท้ายของรางวัล THE Awards Asia 2026

โครงการ SMART BEE SDGs ภายใต้การดำเนินงานของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร. เทิด ดิษยธนูวัฒน์ หัวหน้าศูนย์วิจัย SMART BEE SDGs เป็นโครงการพัฒนาระยะยาวแบบสหสาขาวิชา ที่มุ่งเน้นการยกระดับสุขภาพของแมลงผสมเกสร ความมั่นคงทางอาหาร และคุณภาพชีวิตของผู้เลี้ยงผึ้งใน 6 ประเทศลุ่มน้ำโขง ครอบคลุม ไทย จีน ลาว กัมพูชา เวียดนาม และเมียนมา

SMART BEE SDGs ได้บูรณาการองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม โดยนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) มาใช้ในการติดตามสุขภาพแมลงผสมเกษรและพัฒนาคุณภาพน้ำผึ้ง ควบคู่การอบรมผู้เลี้ยงผึ้งและสร้างเครือข่ายความร่วมมือกว่า 20 เครือข่าย รวมถึงบันทึกข้อตกลง (MOU) ทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรระหว่างประเทศ

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม ได้แก่ การเพิ่มรายได้ให้กับผู้เลี้ยงผึ้งในภูมิภาค การพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม การสร้างงาน และการยกระดับมาตรฐานการผลิตในระดับข้ามพรมแดน รวมถึงการส่งเสริมธุรกิจต้นแบบในภูมิภาค เช่น การพัฒนาแบรนด์น้ำผึ้งในประเทศเมียนมาและกัมพูชาให้เติบโตสู่ระดับอุตสาหกรรม ซึ่งสะท้อนถึงศักยภาพของการนำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์และสังคม

นอกจากนี้ โครงการยังสร้างผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรม ด้วยการส่งเสริมการอนุรักษ์แมลงผสมเกสรและความหลากหลายทางชีวภาพ สร้างการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมผ่านการประชุมวิชาการระดับภูมิภาค และยกระดับความตระหนักรู้ของชุมชนเกี่ยวกับบทบาทของผึ้งในระบบอาหาร ความหลากหลายของพืชท้องถิ่นได้รับการเห็นคุณค่าเพิ่มขึ้น เมื่อผู้เลี้ยงผึ้งเข้าใจถึงความเชื่อมโยงกับคุณภาพน้ำผึ้งและความมั่นคงทางอาหาร ทั้งนี้ รูปแบบการรับรองคุณภาพน้ำผึ้งและแนวทางการฝึกอบรมที่พัฒนาโดยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้ถูกนำไปใช้ในประเทศไทย กัมพูชา และเมียนมา
ในด้านนโยบาย โครงการยังมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายระดับภูมิภาค ผ่านการเสนอแนวทางมาตรฐานการเลี้ยงผึ้ง แบบรวมศูนย์และข้อเสนอเชิงนโยบายต่อคณะกรรมการความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง เพื่อส่งเสริมการประสานมาตรฐานและความร่วมมือข้ามพรมแดน

จุดเด่นของโครงการ SMART BEE SDGs คือความเป็นนวัตกรรม โดยได้นำเทคโนโลยีการประมวลผลภาพด้วย AI และการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่มาใช้ในการติดตามสุขภาพผึ้งและประเมินคุณภาพน้ำผึ้ง ช่วยลดต้นทุนและเพิ่มความแม่นยำให้กับผู้ผลิตในท้องถิ่น ฐานความรู้ทางวิทยาศาสตร์นี้ทำให้แนวทางแก้ไขมีความน่าเชื่อถือ สามารถขยายผล และปรับใช้ได้ในบริบทของแต่ละประเทศ

โครงการได้รับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กองทุนพิเศษแม่โขง-ล้านช้าง และองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) และกำลังขยายขอบเขตไปสู่การวิจัยแมลงกินได้ เพื่อเพิ่มโอกาสทางรายได้ให้กับชุมชนเกษตรกรรม อีกทั้งโครงการ SMART BEE SDGs ยังได้รับการยอมรับในวงกว้าง โดยได้รับการเผยแพร่ใน China Apiculture News และ Chiang Mai News รวมถึงนำเสนอผ่านช่อง YouTube “Smart Bee SDGs” ซึ่งช่วยขยายผลกระทบผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลอีกด้วย

SMART BEE SDGs นับเป็นต้นแบบของการที่มหาวิทยาลัยสามารถขับเคลื่อนการพัฒนาข้ามพรมแดนอย่างมีความหมาย โดยผสานองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ความยั่งยืน และการเสริมพลังชุมชน และยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่องในฐานะแหล่งนวัตกรรมและความเข้มแข็งของภูมิภาค

ความสำเร็จของโครงการนี้ยังได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ เป็น 1 ใน 3 ผลงานของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่ได้รับการคัดเลือกจาก Times Higher Education (THE) ให้ผ่านเข้าสู่รอบสุดท้าย (Shortlist) ของการพิจารณารางวัล THE Awards Asia 2026 ซึ่งสะท้อนถึงศักยภาพของมหาวิทยาลัยในการพัฒนานวัตกรรมเพื่อดูแลนักศึกษาและสร้างผลกระทบเชิงสังคมในระดับภูมิภาค

ทั้งนี้ Times Higher Education (THE) มีกำหนดประกาศผลผู้ชนะและจัดพิธีมอบรางวัล THE Awards Asia 2026 ในวันที่ 22 เมษายน 2569 ณ เขตบริหารพิเศษฮ่องกง ซึ่งถือเป็นอีกเวทีสำคัญของสถาบันอุดมศึกษาในภูมิภาคเอเชียในการนำเสนอผลงานและนวัตกรรมที่สร้างผลกระทบต่อสังคมและการศึกษาอย่างยั่งยืน

ข่าวโดย : ศูนย์สื่อสารองค์กรและนักศึกษาเก่าสัมพันธ์ มช.